Cathy Wilkes
Untitled, 2016
Olieverf en krijt op katoenen jersey
41 × 56,5 × 1,8 cm
Dit kleine, titelloze schilderij van Cathy Wilkes is gemaakt met olieverf en krijt op katoenen jersey.
Vanop afstand lijkt het bijna een vluchtige schets. Maar wie dichterbij komt, ontdekt een veel complexer oppervlak. Wilkes bouwt het schilderij laag na laag op. Ze brengt verf aan, wrijft delen opnieuw weg en schildert er vervolgens overheen. Sporen van eerdere beelden blijven zichtbaar onder wat later werd toegevoegd. Zo ontstaat een soort visueel palimpsest: een beeld waarin het verleden nooit helemaal verdwijnt.
De zachte, bijna wazige kleuren versterken het gevoel dat we naar een herinnering kijken die we niet volledig kunnen vastgrijpen. Wilkes vergelijkt haar schilderijen met muziek die je vanuit een andere kamer hoort. Je vangt er flarden van op, maar nooit het geheel.
Dat spel tussen verschijnen en verdwijnen hangt nauw samen met haar jeugd. Cathy Wilkes groeide op in Belfast tijdens de Troubles, een periode waarin politiek en religieus geweld het dagelijkse leven beheerste. Herinneringen aan die tijd keren terug in haar werk, maar nooit als een helder, autobiografisch verhaal. Ze vermengen zich met literatuur, religieuze beelden, verlies en collectief geheugen.
De schilderijen lijken soms nog niet helemaal gevormd, alsof ze elk moment opnieuw kunnen verdwijnen. Wilkes hangt ze bovendien bewust laag bij de grond, ongeveer op de ooghoogte van een kind. Als volwassen kijker worden we zo lichamelijk teruggebracht naar een kinderlijk perspectief.
Haar werk stelt een aangrijpende vraag: hoe kan een kunstenaar vormgeven aan gebeurtenissen die de grens van het voorstelbare overschrijden?
Ook afwezigheid krijgt bij Wilkes een tastbare vorm. Over haar jeugd zei ze ooit: “Iedereen was altijd aanwezig in de kamer.” Over mensen die overleden waren, werd gesproken alsof zij nog steeds deel uitmaakten van het leven.
Daarom lijken haar figuren soms op geesten: lichamen die aanwezig zijn, maar nooit helemaal. Ook in haar installaties suggereren alledaagse voorwerpen dat iemand net vertrokken is of elk moment kan terugkeren. Een lege kapstok wordt zo een stille verwijzing naar een afwezige persoon.. Het verleden is in het werk van Wilkes nooit volledig voorbij. Herinneringen krijgen een materiële vorm en overleden personen blijven deel uitmaken van het heden.
Omdat haar beelden nooit alles prijsgeven, laten ze ruimte voor onze eigen herinneringen. Wat persoonlijk begon, wordt zo ook collectief. Misschien schuilt daarin de kracht van dit kleine schilderij: het probeert iets vast te houden vóór het verdwijnt — een ervaring, een persoon, een herinnering of een nauwelijks zichtbaar spoor uit het verleden.
Cathy Wilkes
° 1966 in Belfast, Ierland. Ze woont en werkt in Glasgow. Ze studeerde aan de Glasgow School of Art en de University of Ulster.
Wilkes was een van de kunstenaars die Glasgow in de jaren 1990 tot een belangrijk centrum voor hedendaagse kunst maakten. Ze werd genomineerd voor de Turner Prize in 2008 en ontving als eerste de Maria Lassnig Prize in 2017, wat in 2018 leidde tot een solotentoonstelling in MoMA PS1 in New York.
Sinds de jaren 1990 maakt ze installaties en assemblages met zorgvuldig gekozen alledaagse voorwerpen. Haar werk vertrekt vaak vanuit persoonlijke ervaringen en biografie, zonder die expliciet uit te leggen.